سطوح بهره‌وری

سطوح بهره‌وری:

بهره‌وری مفهومی نسبی است که بررسی و تحلیل آن نیازمند تعریف دقیق موضوعی است که بهره‌وری آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت یکی از عناصر تعریف موضوع، سطح بهره‌وری است. بهره‌وری در سطوح مختلف زیر قابل بحث می باشد.

بهره‌وری فردی:

بهره‌وری فردی متاثر از عوامل توان، دانش و مهارت و انگیزش می باشد. از آنجا که عامل اول یعنی توان نیز متاثر از انگیزش و انگیزش متاثر از نیازهای روحی و روانی فرد است. مسائل، موضوعات و مباحث مربوط به بهر ه وری فرد از جمله مباحث علوم انسانی مخصوصا روانشناسی است. بهره‌وری کارکنان تابعی از انگیزش، توان، شناخت شغل، حمایت سازمانی، سازگاری محیطی، بازخورد و اعتبار اقدامات مدیریتی است. در ارزیابی توان کارکنان، دانش کاری مربوط به شغل، تجربه ی کاری مرتبط به شغل و استعداد مربوط به کار باید مورد بررسی قرار گیرد و هم چنین هریک از کارکنان بایستی از آن چه که باید انجام دهند، زمان و چگونگی انجام آن شناخت خوبی داشته باشند و کار نیز مورد قبول آنان باشد. حمایت سازمانی، به کمکی گفته می شود که کارکنان برای انجام دادن موفقیت آمیز کار به آن نیاز دارند.

بهره‌وری سازمانی:

بهره‌وری سازمانی نشان دهنده این است که یک سازمان چگونه از منابعی که در اختیار دارد برای رسیدن به اهداف یعنی تولید کالا یا خدمات استفاده می کند. مهمترین عامل ارتقاء بهره‌وری اعمال مدیریت مناسب برای تعامل بهینه عناصر و موضوعات سیستم است. می توان حاصل ضرب دو عامل انگیزش و شایستگی گروه های کاری دانست. از بارزترین شاخص های ارزیابی بهره‌وری در سازمان و مدیریت آن "بازگشت سرمایه" است که خود این شاخص نیز به عامل مهم تری به نام " کارآمدی افراد" بستگی دارد. بهره‌وری سازمانی، برآیند عواملی مانند ساختار سازمان، دانش، منابع غیر انسانی، موقعیت استراتژیک و فرآیند انسانی می باشد:
ساختار سازمان:  در بررسی ساختار سازمانی، نوع تشکیلات، سیستم های گونا گون مدیریتی، سیستم های اطلاعاتی و انعطاف پذیر مد نظر است.
دانش:  دانش لازم برای بهره‌وری سازمانی  شامل دانش فنی، اداری، فرآیند انسانی و سیستم می شود.
منابع غیر انسانی:  مطالعه ی منابع غیر انسانی شامل بررسی تجهیزات، کارگاه ها، محیط کاری، نوع فناوری، میزان سرمایه گذاری و نقدینگی می شود.
موقعیت استراتژیک:  موقعیت استراتژیک سازمان را، نوع فعالیت ها ی آن و بازارهایی که در آن سهم دارد، خط مشی های اجتماعی، کم و کیف نیروی انسانی سازمان و تغییرات محیطی شکل می دهند.
فرآیند انسانی:  فرآیند انسانی شامل ارزش های حاکم بر افراد و گروه ها، نگرش ها، هنجارها و تعامل های میان افراد می شود

همچنین منظور از سطوح بهره‌وری می تواند همان سطوح سیستمها باشد، یعنی در چه سطحی از سیستمها، زیرسیستمها و فوق سیستمها اندازه گیری بهره‌وری مورد نظر است. این سطوح ممكن است بر اساس محیط سیستم ها، وظیفه سیستم ها، ساختار سیستم ها، فرهنگ جوامع و یا هر ویژگی دیگری سطح بندی گردد.

از نظر جغرافیایی :

سطح كشور -  سطح استان -  سطح شهرستان  - سطح بخش  - سطح دهستان

از نظر ساختار سلسله مراتبی مدیریت:

سطح دولت - سطح وزارت -  سطح اداره كل یا مدیریت  - سطح اداره - سطح قسمت -  سطح نیروی انسانی

از نظر جامعه:

سطح جامعه بشری - سطح ملی - سطح یك صنعت، یك بخش ازخدمات یاكشاورزی - سطح یك شهر سطح یك ناحیه  - سطح یك محله  - سطح خانواده -  سطح شهروند

همچنین بهره‌وری در سه سطح كلان ، میانه و خرد نیز مورد سنجش و تحلیل قرار می گیرد. هر یك از این سه سطح به شرح زیر طبقه بندی می گردد:

بهره‌وری سطح كلان:

- سطح بین المللی: بررسی بهره‌وری در سطح جهانی مقوله ای است که از دیر باز مورد توجه دانشمندان بوده است. امروز علاوه بر بهره‌وری نیروی کار، شاخص های دیگری درباره بهره‌وری انرژی، تکنولوژی، مدیریت و ... در سطح بین المللی مورد توجه قرار گرفته است.   اقتصاد دانان و صاحب نظران مدیریت درتوسعه و اندازه گیری بهره‌وری در سطح بین المللی و مقایسه کشورها با یکدیگر بیشترین سهم را داشته اند. هم اکنون دو موسسه معتبرتحقیقاتی جهانی به نام های موسسه بین المللی توسعه مدیریت  و  موسسه بازار جهان اقتصادکه در کشور سویس مستقر می باشند تعداد قابل ملاحظه ای ملاک را جهت مقایسه رقابت پذیری برخی از کشورهای جهان که سهمی از تجارت جهانی را در اختیار دارند اندازه گیری کرده و با محاسبه یک شاخص ترکیبی به نام رقابت پذیری توان رقابتی کشورهای جامعه مورد مطالعه را محاسبه و آن ها را از این منظر رتبه بندی می کنند. در سال های اخیر نیز سازمان  بهره‌وری آسیایی در این ارتباط پروژه ای را تحت عنوان "بهره‌وری و تحلیل داده ها" تعریف و در سطح کشورهای عضو به مرحله اجرا درآورده است.
سطح ملی: بررسی بهره‌وری در سطح کلان پیش زمینه آسیب شناسی اجتماعی و نیز آسانی برای اتخاذ سیاست های صحیح است. برسی بهره‌وری در سطح کلان دارای دوجنبه است. اول آنکه شاخص های بهره‌وری درسطح کل اقتصاد مانند بهره‌وری نیروی کار و سرمایه و... این امکان را فراهم می آورد تا سطح و یا میزان رشد آن با سایر کشورها مورد بررسی تطبیقی قرار گیرد و جایگاه کشور درسطح منطقه و جهان مشخص شود. دوم آنکه تحلیل بهره‌وری یک تحلیل درونی است و سعی می شود با استفاده از  شاخص های بهره‌وری محاسبه شده وضع موجود تبیین و با توجه به اهداف ازپیش تعیین شده استراتژی حرکت جهت تحقق اهداف مشخص شود.

بهره‌وری سطح میانه

- سطح بخش و زیر بخش اقتصادی: بررسی بهره‌وری در سطح بخش های مختلف امری اصولی است. این بررسی می تواند درسطح بخش های مختلف اقتصادی مانند کشاورزی، معدن، صنعت، نفت وخدمات و یا تفکیک سه بخش عمده دولتی، خصوصی و تعاونی انجام شود. تحقیقات قابل توجهی در خصوص بهره‌وری نیروی کار و تا حدودی بهره‌وری سرمایه و بهره‌وری کل عوامل درسطح بخش های اقتصادی صورت گرفته است. شایان ذکراست مقایسه بهره‌وری بین بخشی های مختلف اقتصادی تنها برای عواملی از تولید امکان پذیراست که به طورمشترک در بخش ها مورد استفاده قرار می گیرد مانند بررسی بهره‌وری نیروی کار در بخش های دولتی، خصوصی.

بهره‌وری سطح خرد

- سطح بنگاه: بهره‌وری در سطح سازمان برابراست کارانجام شده سازمان برای تولید کالا یا ارائه خدمات در طول یک زمان معیین به منابع مصرف شده که در تولید نقش داشته اند. بنابراین برای محاسبه بهره‌وری درسطح سازمان نسبت به بخش اقتصادی از عوامل ملموس تری استفاده می شود. سازمان در واقع متشکل از مدیریت ها و شرکت هایی است که خود تولید کننده نوع خاصی ازمحصول نهایی هستند. لذا مفهوم سازمان نباید با مفهوم شرکت اشتباه گرفته شود و سازمان می تواند از جمع چند شرکت به وجود آمده باشد. شرکت مکان ثابتی است که در آن مجموعه ای از عوامل تولید تحت مدیریت و حسابداری واحد جهت تولید کالا و خدمت به کار افتاده باشد.

- سطح واحد یا فرآیند: واحد تولیدی در واقع قسمتی از شرکت است که به تکمیل محصول نهایی، تولید قطعه یا ارائه خدمت خاصی می پردازد. این سطح از تولید می تواند جزو واحد، گروه تولیدی، خط تولید و سالن تولید لحاظ شود. بررسی بهره‌وری دراین سطح علاوه برعوامل نیروی کار، سرمایه، انرژی، عوامل خاص و فنی چون ماشین آلات و حتی یک ماشین خاص را نیز می تواند شامل شود. بررسی بهره‌وری یک خط تولید و بررسی بهره‌وری زمان همواره با مطالعات کنترل کیفیت همراه است که درحوزه مطالعات عمومی مهندسی صنایع قرار می گیرد.

- سطح گروه: در سطح گروه نیز به دنبال افزایش بهره‌وری گروه کاری هستیم. بدیهی است که موضوع بهره‌وری بیشتر در سطوح سازمانی و رشته‌ها مطرح می‌شود و بیشترین ضوابط و شرایط مربوط به بهره‌وری را می‌توان در آنها مشاهده کرد. چه بسا برخی مشاغل و حتی برخی دستگاهها به دلیل انجام فعالیت‌های موازی و تکراری بودن وظایف سازمانی در یکدیگر ادغام شده و برخی از آنها حذف شوند.

- سطح محصول یا مشتری: بهره‌وری محصول نوعی نگرش خلاق در جهت بهبود و پویایی وضع موجود از طریق بالا بردن كمیت و كیفیت ، اثر بخشی ، سود آوری تناوب كار و جلب رضایت نیروی انسانی می باشد بهره‌وری مستلزم آن است كه بطورپیوسته تلاشهایی در راه انطباق فعالیتهای اقتصادی با شرایطی كه دائماً در حال تغییر است ، ونیز تلاشهایی بمنظور بكارگیری نظریه ها و شیوه های جدید ، انجام پذیرد.

- سطح خانواده: ارتقای بهره‌وری و مسلح بودن به فرهنگ بهره‌وری از دیدگاه خانواده به معنی بهره گیری حداکثر از سعی و تلاش افراد خانواده است و این امر، زمانی میسر است که سعی و تلاش به کار رفته در اثربخش ترین وجوه ممکن، جهت گیری شود. لازم به ذکر است که بهره‌وری بیشتر افراد خانواده الزاما به معنی استفاده غیر متعارف و فشار بیش از تواناییهای افراد خانواده نیست چرا که در این حالت موجب فرسودگی افراد خواهد شد. بلکه بهره‌وری بیشتر به معنی استفاده بهینه، مناسب و به جا از توان افراد است و ارتقای بهره‌وری در سطح خانواده موجب تقلیل فشار ناشی از کار شده و بازده بهتر و نتیجه مطلوبتری را عاید می سازد. با توجه به گستردگی ابعاد بهره‌وری، می توان گفت تولید و بازدهی خانواده در سطح جامعه نتیجه چگونگی مدیریت زنان در این واحدهای کوچک اجتماعی است و بخش چشمگیری از تولید ملی، حاصل فعالیتهای آشکار و پنهان این واحد بنیادین اجتماعی است.

- سطح فرد: میزان بهره‌وری فردی شاغلین تحت تاثیر عوامل ملموس و غیرملموس نظیر اندازه تجهیزات، شرایط کار، فرآیندها، آگاهی و انگیزش قرار گیرد. اگر چه همه عواملی که به آن اشاره شد در جای خود اهمیت بسزایی دارند، ولی به جرات می توان انگیزش را به عنوان مهمترین عامل ارتقای بهره‌وری مطرح کرد. با توجه به مفهوم بهره‌وری، اعتقاد براین است که رشد بهره‌وری در سطح هر شاغل موجب بهره‌وری در سطح شرکت و سازمان می شود و این افزایش بهره‌وری در سطح بخش اقتصادی و درنهایت رشد  بهره‌وری ملی می شود. به عبارت دیگر بهره‌وری در سطح ملی بستگی به بهره‌وری تک تک شاغلین دارد. با پذیرش این واقعیت که انسان تنها عاملی است که می تواند خود را تغییردهد و در محیط خود تغییر به وجود آورد، نقش کلیدی شاغلین دربهره‌وری آشکار می شود.

دریافت مستندات جایزه

برای دریافت مستندات یا تصاویر مراسم اختتامیه جایزه بهره وری 1404 با دبیرخانه جایزه تماس حاصل فرمایید.

NPA1404 leader

NPA1404 dolat

npa1404 President2